Joan den asteartean, Ministroen Kontseiluak, Lan eta Gizarte Ekonomia Ministerioak proposatuta, honako hauek aldatzeko lege-aurreproiektua onartu zuen: 31/1995 Legea, azaroaren 8koa, Laneko Arriskuen Prebentzioari buruzkoa; Langileen Estatutuaren Legearen testu bategina, urriaren 23ko 2/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren bidez onartua; eta Prebentzio Zerbitzuen Erregelamendua, urtarrilaren 17ko 39/1997 Errege Dekretuaren bidez onartua.
Digitalizazioak, lanaren antolaketan izandako aldaketek, deskonexio digitalak edo kontziliazioak eskakizun berriak planteatzen dituzte, eta, horretarako, araudia eguneratu behar da, arrisku psikosozialek arreta berezia behar duten testuinguru batean.
Arau berriaren gakoak
Gaur onartutako testuak aukera emango du langileei babes handiagoa emateko, arrisku psikosozialak, ergonomikoak eta klima-aldaketaren ondoriozkoak kontuan hartuta. Beraz, lanak osasunari eragindako kalteak handitu egiten dira eta fisikoak izan daitezke, baina baita mentalak, kognitiboak, jokabidezkoak, sozialak edo emozionalak ere, esplizituki aitortzen direnak, besteak beste.
«Lan-baldintza» definitzen da, langileen osasun fisiko edo mentalari edo lanaren garapenari eragin diezaiokeen edozein ezaugarri barne, klima-aldaketaren eta hondamendi naturalen ondoriozkoak barne.
Osasun indibiduala eta kolektiboa
Enpresak laneko arriskuen berri eman beharko du, oro har, baina nahitaez jarduera edo funtzio bakoitzaren berezko arriskuen berri ere eman beharko du, baita aplikatu beharreko babes-neurrien berri ere. Horrela, langileen osasunaren zaintzak berariazko probak eta azterketak izango ditu, lan-baldintzek osasunean izan dezaketen eragina ezagutzeko.
Lehen aldiz, berariaz aipatzen dira osasun mentala eta arrisku psikosozialak, eta berariazko araudi baten xede izango dira.
Arrisku guztiak, baita psikosozialak eta klimakoak ere, eta horien arteko elkarrekintzak kontuan hartu beharko dira prebentzio-neurrien ebaluazioan eta plangintzan.
Nahitaezkoa izango da hondamendietan eta fenomeno meteorologiko kaltegarrietan jarduteko neurriak hartzea.
Gainera, arriskuen ebaluazioa lantokietara aurrez aurreko bisiten bidez egiteko betebeharra aurreikusten da.
Langileen aniztasuna ardatz
Lana ezaugarri pertsonal berezietara egokitu beharko da, osasun-arrazoiengatik denbora luzez kanpoan egon ondoren gertatzen den bezala. Lanera itzultzeko prozedurak ezarriko dira, kasu jakin batzuetan prebentzio-prestakuntza eguneratuta. Norbera babesteko ekipamenduak ere egokitu egin beharko dira.
Prebentzioak genero-ikuspegia izango du: edozein lanpostu bete ahal izango dute gizonek edo emakumeek, eta horrek berekin dakar haien ezaugarri fisikoak, neurri antropometrikoak, arriskuekiko esposizioan eragina izan dezaketen beste ezaugarri biologiko batzuk eta generoak eragindako desberdintasunak kontuan hartzeko betebeharra.
Prebentzio Zerbitzuen Erregelamendua aldatu egiten da haurdun edo edoskitzaroan dauden langileen babesa hobetzeko.
Langileen adinaren ikuspegia ere kontuan hartuko du.
Jazarpena edo indarkeria
Langileari bere osasun fisiko edo mentalean kaltea eragin diezaiokeen edo eragin diezaiokeen edozein portaera, jokabide edo mehatxu gisa definitzen dira, behin bakarrik edo behin baino gehiagotan agertuz gero, eta, gainera, informazioaren edozein teknologiaren bidez (ziberjazarpena), komunikazioaren bidez edo adimen artifizialeko algoritmoen edo sistemen bidez egindakoak, bai eta indarkeria eta sexu-jazarpena eta generoagatiko jazarpena ere.
Enpresak langileen babesa bermatu behar du sexu-indarkeria eta -jazarpen egoeretatik edo sexuan oinarritutako jazarpenetatik.
Arriskuen ebaluazioa lantokietara aurrez aurreko bisiten bidez egiteko betebeharra aurreikusten da.
Osasuna, prebentzioa eta prestakuntza
Lanpostuaren arriskuei buruzko prestakuntza praktikoa aurrez aurre egin behar da, behar bezala justifikatutako eta egiaztatutako kasuetan izan ezik.
Nahitaezkoa izango da langileen osasun fisikoa eta mentala zaintzea, langileek dituzten arriskuei dagokienez.
Osasunaren zaintza indibiduala izango da, osasun-azterketen bidez, bai eta kolektiboa ere, prebentzio-neurriak proposatzeko eta lehenesteko analisi epidemiologikoak egiteko.
Nahitaezkoa izango da osasun-azterketak lanpostuaren arriskuetarako berariazkoak izatea, eta lan-harremanaren hasieran egingo dira, aldizka eta osasun-arrazoiengatik lanera denbora luzez joan gabe egon ondoren.
Langileak eskubidea izango du bere laneko historia klinikoaren kopia bat edo prebentzio-zerbitzuan jasotako beste edozein datu mediko eskuratzeko.
Gehienez ere lantoki bakarra duten hamar langileko enpresetara mugatzen da enpresaburuak prebentzio-jarduerak bere gain hartzeko aukera, baldin eta, gainera, enpresak beharrezko gaitasuna badu, enpresak dituen arriskuen eta jardueren arriskugarritasunaren arabera.
Prebentzio-jardueraren bat edo batzuk kanpoko prebentzio-zerbitzu batekin hitzartu diren kasuetarako izendatutako langileen kopuru, dedikazio eta prestakuntza berri bat mugatzen da. Izendatutako langileentzat, halaber, beren enpresaren eta prebentzio-zerbitzuaren arteko lankidetza- eta elkarrizketa-funtzio argiak zehazten dira.
Murriztu egin da prebentzio-zerbitzu propioa nahitaezkoa duten langileen kopurua. Zerbitzu horrek, gutxienez, hiru espezialitate izan beharko ditu.
Kanpoko prebentzio-zerbitzuetara joz gero, enpresekin egindako kontratuen edukia argitzen da, eta nahitaezkoa dena zehazten da. Bete beharreko baldintzak eta giza baliabideak eta baliabide materialak zehaztuko dira.
Hamar langile baino gutxiagoko enpresetan prebentzioa egingo duten autonomia-erkidegoko prebentzioko lurralde-eragileak izendatzeko betebeharra ere ezartzen da. Sektore bakoitzean ordezkaritza handiena duten sindikatu- eta enpresa-erakundeek izendatuko dituzte.
Prebentzio-ordezkariek jarduera-sektore bakoitzari egokitutako prestakuntza izan beharko dute.
Berehalako betebeharrak
Lege hau indarrean sartu eta urtebeteko epean, Gobernuak, Lan eta Gizarte Ekonomia Ministerioak proposatuta, honako hauek egingo ditu:
Langileen segurtasuna eta osasuna arrisku psikosozialen aurrean babesteari buruzko garapen-erregelamendua onartuko du, eta, besteak beste, lan-ingurune osasungarrien sustapena eta jokabide suizidaren prebentzioa jorratuko ditu.
Prebentzio-zerbitzu gisa espezializatutako erakundeen akreditazioa, prebentzio-jardueren memoria eta enpresen prebentzio-sistemaren auditoretza-jarduera egiteko baimena aldatuko dira, sartutako aldaketetara egokitzeko.
